Actueel

Bachkoor handhaaft hoog niveau

Dave ten Kate ‘man of the Matthäus’

Door Maarten Mestrom

APELDOORN – Sommige kunstwerken staan als eenzame iconen in de tijd. De Nachtwacht van Rembrandt. De Matthäus Passion van Bach. Alles wat muziek vermag is in dit werk samengebald, dat daarmee zowel muzikaal-historisch als spiritueel een onvergelijkelijk hoogtepunt is.

Maar het is ook een verhaal. Een verhaal dat we allemaal kennen omdat we er in meer of mindere mate mee zijn opgevoed. Los van (vaak vooral in de weg zittende) kerkelijke associaties is het een verhaal over waarheid, verraad, uitlevering en volkswoede. Het was een van de fraaie aspecten van de uitvoering van Bachkoor Apeldoorn dat niet alleen de muziek maar ook dat drama goed over het voetlicht kwam.

De Matthäus van Bachkoor Apeldoorn staat mede door de samenwerking met Het Gelders Orkest en de uitstekende solisten al vele jaren op een hoog niveau. Toch heeft iedere uitvoering zijn eigen ‘in het oor springende’ karakteristieken.

Bij de Matthäus van 23 maart waren er enkele hoogtepunten meteen al aan het begin. Zo werd het openingskoor opvallend mooi uitgevoerd. Heel bezonken, bijna filosofisch bezongen de dochters van Sion het komende drama. Door de rust en het tempo was het openingskoor opmerkelijk transparant en was iedere stem met zijn tegenstem in evenwicht.

Grote indruk maakte countertenor Dave ten Kate – hij was wat mij betreft  ‘the man of the Matthäus’, als je dat zo mag zeggen – meteen al in de aria Buß und Reu. Die begon wonderschoon met de twee dwarsfluiten. Peter Verduyn Lunel en zijn collega speelden niet op metalen maar houten instrumenten, met relatief weinig vibrato en met een zeer verzorgde frasering. Na hun inleiding kwam daar de krachtige en trefzekere alt van Dave ten Kate bij. En toen gebeurde er iets opmerkelijks. De vrijwel volle grote zaal van Orpheus leek te veranderen in een kleine huiskamer waarin Ten Kate iedereen persoonlijk meenam in Bach’s intieme boetezang.

De toon was daarmee gezet. Leon van Liere als Evangelist en Hans Christian Hinz als Christus droegen samen het verhaal. Beide voortreffelijke zangers besteedden veel aandacht aan tekstuitbeelding. Fraai hoe dirigent Joop Schets alle vocalisten de ruimte gaf en focus legde op dramatische sleutelmomenten als ‘Ich kenne des Menschen nicht’ en het bloedstollende ‘Eli, Eli, lama asabthani’.

Sopraan Heleen Koele en tenor André Post leken aanvankelijk iets meer moeite te hebben om in hun rollen te komen, maar het alt-sopraan duet ‘So ist mein Jesus nun gefangen’ met het commentaar van het koor er doorheen was van grote klasse en André Post zong een heel mooi ‘Geduld, Geduld!’ samen met de enige gambaspeler in Nederland met een muzikale achtergrond in de rock en roll. Maar wellicht dat juist dankzij die scholing Ralph Rousseau Meulenbroeks zo stuwend en trefzeker speelt.

Altijd een lastig momentje is de ‘herstart’ na de pauze. Onrustig publiek, iedereen met glaasje wijn achter de kiezen nog de pauzestand. Ook het koor leek even een beetje uit het evenwicht, maar de onverstoorbare Joop Schets leidde alles snel in goede banen.

De aria ‘Erbarme Dich’ is iedere keer een sleutelmoment in Matthäus. Als je je als luisteraar nog niet gewonnen hebt gegeven, dan gebeurt dat tijdens ‘Erbarme dich’. Deemoedig gespeeld was de gave vioolsolo door Alexej Pevzner en wederom zong Ten Kate de sterren van de hemel.

Ook bas Marc Pantus was na de pauze zeer overtuigend. Zijn bezielde basaria bijna op het einde ‘Mache dich, mein Herze, rein’ voelde aan als een spirituele samenvatting van deze Matthäus.

Mooi waren de koorstukken. Naast de solide gezongen fugatische delen is het Sind Blitze, sind Donner altijd spectaculair en de uitroep ‘Barrabam’ klonk zoals het hoort: als het meest schrijnende verminderd septiem akkoord uit de muziekgeschiedenis.

J.S. Bach – Matthäus Passion, BWV 244

Bachkoor Apeldoorn o.l.v. Joop Schets,

Hans Christian Hinz, bas (Christus), Leon van Liere, tenor (evangelist), Heleen Koele, sopraan, Dave ten Kate, countertenor, André Post, tenor, Marc Pantus, bas.

Het Gelders Orkest, Jongenskoor van het Sacramentskoor Breda, Dirk Luijmes en Andries Stam, orgel, Ralph Rousseau Meulenbroeks, viola da gamba.

Gehoord: Hanoszaal, Orpheus, Apeldoorn, 23 maart 2018


Matteüs-Junior: invoelbaar en ontroerend

Interessante beleving door Bachkoor Apeldoorn en Theater de Plaats

Het is even een beetje confronterend: de elfjarige Siem, die door zijn vader wegwijs wordt gemaakt in het passieverhaal, stelt dezelfde logische vragen die ik mezelf ook wel heb gesteld. Als Jezus van tevoren weet dat Judas hem gaat verraden, waarom doet-ie daar dan niks tegen? En waarom helpen die andere volgelingen hem niet? En waarom laat Jezus’ vader zijn eigen zoon vermoorden – dat had hij toch wel kunnen verhinderen?
Het moet kennelijk allemaal zo gaan, omdat het van tevoren zo is geschreven, en om daarin mee te gaan moet je wel echt geloven natuurlijk. Wat mij altijd erg geholpen heeft, en Siem ook in de voorstelling Matteüs-Junior, is de magistrale muziek van Johann Sebastian Bach.

Interessante beleving
Het werd een interessante beleving, die voorstelling, gespeeld door theatergroep De Plaats met versterking van Bachkoor Apeldoorn en professionele vocale solisten. Siem wordt gehinderd bij zijn huiswerk door zijn vader, die geniet van ‘harde’ muziek: de Matthäus Passion staat aan. Kan het niet wat zachter?
En dan begint het: Siem krijgt uitleg, hij krijgt antwoorden. En het verhaal wordt muzikaal geïllustreerd met fragmenten uit Bach’s muziek. Mooi gezongen (en een beetje gespeeld) door Leon van Liere als de evangelist, Silencio Pinas als Jezus, Tom Jansen in verschillende rollen, Dave ten Kate en Mirthe Dokter met aria’s, en leden van het Bachkoor (uitgemonsterd in ‘volks’ grijs).

Invoelbaar, onontkoombaar, ontroerend
Het concept mikte vooral op jeugdig publiek, maar nergens werd het kinderachtig, zelfs niet kinderlijk. Het drama werd invoelbaar, onontkoombaar, ontroerend. Er waren prachtige momenten, zoals de gedurfde verbeelding van de kruisiging met de waardige Christus tot op de lendendoek van alle wereldse opsmuk ontdaan. Er was hier en daar ook ruimte voor een lichte toets, zeker aan het eind toen Siem het allemaal doorhad, en de link naar Pasen kon worden getrokken. Mooi gedaan, een voorstelling die je kon raken, en die wat mij betreft wel wat meer publiek had mogen trekken.

Bach’s muziek kaarsrecht overeind
De begeleiding op piano door Joop Schets, contrabas door Aristotelis Potamianos en op saxofoons door Miguel Boelens kan trefzeker worden genoemd – weer een bewijs van de stelling dat je wel heel raar moet doen wil Bach’s muziek niet kaarsrecht overeind blijven. Een mooie verrassing aan het eind: de manier waarop de Bachkoorleden vorm gaven aan het verdriet rond de begrafenis van Jezus. Een opvallende verschijning in de solistengroep: sopraan(tje) Mirthe Dokter, een levendig opdondertje met een fijn stemmetje en een heel betrokken dictie.

Matteüs-Junior door Muziektheater De Plaats, Bachkoor Apeldoorn en solisten. Acteurs: Jacques Riebeek, Jannes Teusink, Raaf Wang. Regie: Albert Hoex. Kostuums: Femke Ratering. Muzikale leiding: Joop Schets.
René de Cocq, 8 maart 2018

Gezien: woensdag 7 maart 2018



Matteus Junior: wegens daverend succes en dol enthousiast publiek nu ook in Apeldoorn!

Woensdag 7 maart 18:30 uur en 20:30 uur (Grote Kerk)
Donderdag 8 maart 18:30 uur en 20:30 uur (Grote Kerk)

Muziektheater De Plaats en het Bachkoor Apeldoorn zetten samen de schouders onder een nieuwe traditie: een muziektheater enscenering voor jong en oud van de Matthäus-Passion. Het beroemde verhaal van de Zoon die moet sterven om daarna door zijn Vader tot leven te worden gewekt. En dat op de minstens zo beroemde wonderschone muziek van Bach. Een verhaal én muziek van alle tijden die het waard zijn om gehoord te worden door kinderen (en hun ouders…) van nu.

Hoofdpersoon in deze voorstelling is een jongen van elf. Met een vader die, altijd rond dezelfde tijd van het jaar, plots héél hard muziek opzet. En – nog erger! – midden in de huiskamer begint mee te zingen! Wat is dat voor muziek? Waar gaat die muziek over? “Pap, kan het wat zachter, ik ben mijn huiswerk aan het maken!” Een voorstelling over een vader die zijn zoon aan de hand van de muziek van Bach het verhaal van de Vader en Zijn Zoon vertelt. Een verhaal over vriendschap, verraad, offer, zondebok, lijden, medelijden en dood. En, tot slot, verrijzenis. Het geheim dat het leven voortkomt uit de dood. Bestaat dat? Dat bestaat! Kom luisteren, kom kijken! Voor iedereen van 9 tot 99 die houdt van een spannend en geheimzinnig verhaal én wonderschone muziek.
“Bach, wie is dat, Bach?”

Bestel hier uw kaarten